November 2025
Fig.1
Derroll Adams / banjo Framus, “Fête des Leus”, Frasnes-lez-Couvin, België, 1978. (foto Michel Botte), coll. Gérard De Smaele
Fig.2
Vijf-snarige banjo, model “Derroll Adams”, Framus, Pretzfeld, Duitsland, ca. 1974, inv. 2019.0005
Fig.3
Derroll Adams, reclame voor Framus, recto, 1975. Coll. G. De Smaele, MIM Inv. 2018.299a - Cote 6 R 224a
Fig.4
Derroll Adams, reclame voor Framus, verso, 1975. Coll. G. De Smaele, MIM Inv. 2018.299a - Cote 6 R 224a
Fig.5
Vijfsnarige banjo ‘Framus’ (detail van de hals), ca. 1974, Inv. 2019.0005
Een instrument verbonden aan een sleutelfiguur van de folkrevival
Deze vijfsnarige banjo werd in 2019 aan het MIM geschonken. De productie van dit instrument stond onder toezicht van Derroll Adams, aan wie in november 2025 een tentoonstelling is gewijd in het art-nouveaugedeelte van het museum.
Derroll Adams (fig. 1), Amerikaans zanger en banjospeler, werd in 1925 geboren in Portland, Oregon. In 1957 vertrok hij naar Engeland, reisde vervolgens door Frankrijk en Italië in het gezelschap van Jack Elliott (°1931), die hij in Londen had ontmoet, en vestigde zich uiteindelijk in België¹. Daar woonde hij tot aan zijn dood in februari 2000. Vanuit Brussel en later Antwerpen – zijn strategische uitvalsbasis – liet de artiest zijn invloed gelden over heel Europa. Gewapend met een solide muzikale erfenis en gezegend met uitzonderlijk talent en charisma drukte hij zijn stempel op de folkrevival van de jaren zestig en zeventig, zowel in Engeland als op het Europese vasteland.
2025 is het jaar waarin de honderdste geboortedag van deze legendarische figuur wordt herdacht. Samen met illustere generatiegenoten Earl Scruggs (1924–2012) en Pete Seeger (1919–2014)² blies hij na de Tweede Wereldoorlog nieuw leven in een instrument dat op het punt stond te verdwijnen.
De vijfsnarige banjo: vorm, gebruik en traditie
Het vel – van dierlijke of synthetische oorsprong – en de ronde vorm van de klankkast kenmerken de banjo, terwijl de vier-, vijf- en zessnarige varianten nog al te vaak met elkaar worden verward (fig. 2). Ondanks hun uiterlijke overeenkomsten behoren deze instrumenten tot verschillende muzikale werelden. Met zijn korte vijfde snaar, die zijdelings rechtstreeks aan de hals is bevestigd, verwijst de configuratie van de vijfsnarige banjo naar zijn Afrikaanse oorsprong³.
Hoewel de klank van banjo’s die met een plectrum worden bespeeld (zoals de tenorbanjo in de vroege jazzperiode) tijdens het interbellum diepe indruk maakte, is het historisch gezien deze oorspronkelijke vijfsnarige versie die de grootste duurzaamheid vertoont. Vandaag wordt zij geassocieerd met het rijke repertoire van de traditionele Amerikaanse muziek (old-time music en bluegrass). In de 19e eeuw nam het instrument een centrale plaats in binnen de minstrel show, om zich later te ontwikkelen tot de fingerstyle, een speelstijl die tegenwoordig classic style wordt genoemd⁴.
Derroll Adams en de verspreiding van de banjo in Europa
Hoewel de minstrel stroke style en de classic style reeds in de 19e eeuw een grote opmars kenden in Engeland⁵, duurde het tot de folkrevival van de jaren zestig en zeventig voordat de vijfsnarige banjo opnieuw op betekenisvolle wijze op het Europese continent verscheen. Toen Derroll Adams in België aankwam, was het instrument daar nog grotendeels afwezig.
Naast een ongunstige wisselkoers bemoeilijkten ook hoge invoerrechten de import vanuit de Verenigde Staten. Wie niet naar Londen kon reizen om een oude banjo te zoeken, moest genoegen nemen met een Framus of een Marma – merken uit Duitsland en Oost-Europa, destijds de enige fabrikanten die banjo’s op de Belgische markt aanboden.
Derroll Adams was inmiddels uitgegroeid tot een onmisbare figuur en had in Europa een stevige reputatie opgebouwd binnen de folkwereld. In deze context werd hij in 1972 benaderd door Fred Wilfer, directeur van het bedrijf Framus – vooral bekend van de Zenith 17-akoestische gitaar, bespeeld door Paul McCartney – met de vraag om in Europa een instrument te helpen verspreiden dat zowel betaalbaar⁶ als van degelijke kwaliteit was. Het model bleef in productie tot het bedrijf eind jaren zeventig onder druk van toenemende Japanse concurrentie zijn deuren sloot (fig. 3 en 4).
Het schroefmechanisme van dit exemplaar is versierd met een motief van drie sterren (fig. 5). Het betreft de eerste versie van het model, waaraan Derroll Adams later verschillende aanpassingen zou doorvoeren⁷.
Voetnoten
1. https://www.derrolladams.org/index.html – officiële website door Jean Leroy tot februari 2025.
2. G. De Smaele, “Derroll Adams, un ambassadeur des États-Unis en Europe”, Cinq Planètes / Le Canard Folk, juni en september 2025.
Zie ook: https://www.desmaele5str.be/pdf/archives/remembering_derroll_adams.pdf [EN].
3. G. De Smaele, “Voici le banjo !”, La Médiathèque Nouvelle / Cinq Planètes / Le Canard Folk, 2019 en 2025
Zie ook: https://www.desmaele5str.be/pdf/belspo_cf_mim.pdf – beschikbaar in FR en NL.
3. G. De Smaele, The Wayne Adams’ Old ‘Classic’ Banjo: 1897–1952, Frémeaux & Associés, 2022
Engelse versie: https://www.desmaele5str.be/pdf/Old_Classic_Banjo_English.pdf.
4. G. De Smaele, Banjo à cinq cordes – Projet d’inventaire du don de Mme Saro Hewitt au MIM, juli 2023.
5. Maart 2024: Banjo à cinq cordes: Inventaire sommaire des archives et banjos provenant de la collection de Pete Stanley
Oktober 2023: https://archive.org/details/pete-stanley.
6. Het instrument werd nieuw aangekocht in Brussel bij Hill s’ Music door journalist Bernard Mariaule, voor 10.000 Belgische frank (€ 250).
7. G. De Smaele, Banjo à cinq cordes. Don au MIM d’un banjo Framus à cinq cordes, “modèle Derroll Adams”, maart 2019–2025