PrintMail this page

Tromba marina Laurentius Tobi

chordofoon

Het mim bezit elf tromba marina's. Zij werden allemaal vóór 1900 aan het museum geschonken of aangekocht uit private collecties. Twee van hen komen uit de privé collectie van Victor-Charles Mahillon, de eerste conservator van het museum, die blijkbaar bijzonder geïnteresseerd was in dit instrument. Sinds dan zijn er geen instrumenten van dit type meer aangekocht. De oudste van deze instrumenten is de tromba marina van F. Houyet (1680), gebouwd in Namen, uit de Fétis collectie, die aan de grondslag ligt van de collectie van het MIM. In juli 2015 werd dit instrument reeds vermeld in een korte beschrijving (http://www.mim.be/fr/trompette-marine?from_i_m=1). In dit artikel wordt de geschiedenis, de werking en de klankkleur van het instrument in het algemeen besproken.

Deze tromba marina behoorde tot de collectie van Van Isterdael-Gigault, "chef de musique" in Bergen. Ze is 1m86 hoog, loopt sterk uit naar onder toe en heeft een klankkast zonder bodem. De opening in het midden van het klankblad is dus louter versiering. Haar asymmetrische vorm wordt benadrukt door een versiering met vergulde krullen en schelpen.

Over de ganse lengte is de hals in het midden versierd met een ivoren band. Aan de zijkant van de hals zitten vijf kleine parelmoeren driehoekjes, die de onderverdeling van de snaar aanduiden (twee daarvan zijn verloren gegaan). Zij duiden de plaats aan voor de harmonische tonen 3, 4, 5, 6 en 8. Wanneer de losse snaar bijvoorbeeld een diepe do klank geeft, dan zijn de aangeduide noten sol, do, mi, sol en do. Helemaal bovenaan is de stemschroef voorzien van een getand rad met een inkerving, die er voor zorgt dat het rad niet in de tegenovergestelde richting kan draaien.

Onderaan het instrument rust de kam op een benen plaatje met oosterse vorm. Een lateraal geplaatste pin zorgt ervoor dat de snaar kan uitwijken van haar loodrechte richting, hierdoor wordt de brug lichtjes opgelicht, wat zorgt voor extra vibratie van het klankblad. (zie beschrijving van juli 2015).

Op een plaatje versierd met parelmoer en schellak onderaan de hals staat de inscriptie L TOBI en de datum 1740. Rechts, op het houten klankblad werd ooit een andere naam in inkt geschreven, waarvan enkel nog de letter "P" zichtbaar is.

Laurentius Tobi werd geboren rond 1699 in Middelburg en stierf in 1759 in Antwerpen. Onder zijn nageslacht waren er tien trompettisten, waarvan ten minste zeven er ook de trombone bespeelden. Hij was meubelmaker van opleiding en speelde zelf ook trompet. Voor zijn dood had hij een tijd een hoeden- en garnituurwinkel in de Kammenstraat in Antwerpen. Toen hij gestorven was werd bij hem thuis een groot aantal muziekinstrumenten teruggevonden, waaronder ook de tromba marina die hier beschreven wordt. Er werd ook een draaibank teruggevonden in zijn huis, wat ons doet vermoeden dat Tobi ook houten blaasinstrumenten bouwde. Hij is in ieder geval de bouwer van ons instrument. In zijn tijd was de tromba marina een populair instrument. In zijn "Handleiding voor de tromba marina" uit 1742 prijst Jean-Baptiste de aangename, luide klank, waardoor het instrument ideaal was om in open lucht te bespelen, tijdens serenades of straatmuziek. Hij bejubelt ook haar aanwezigheid op boten, waar ze bespeeld werd door de schippers en zelfs door de matrozen . De naam "tromba marina" komt nochtans niet van de Franse woord voor matroos, nl. marin,  maar is eerder een vervorming is van het woord "mariana" afkomstig van Maria, de Heilige Maagd, want het instrument werd ook bespeeld in de kloosters door de nonnen. Volgens Prin blijft haar klank ver doorklinken en hoort men haar van heinde en verre klinken van op zee tot aan de kust.

In 1752 werd Laurentius Tobi belast met de organisatie van de muziek tijdens de ruiterstoet van Hoogstraten ter gelegenheid van de 100 jarige processie van het Heilige Sacrament. Hij speelde ook in Edegem tijdens de receptie voor de plechtige inhuldiging van de nieuwe bisschop van Antwerpen, waarschijnlijk samen met zijn zoon, die ook trompettist was.

Bibliografie:

SPIESSENS, G., « Laurentius Tobi (Middelburg, ca.1699-Antwerpen, 1759) stamvader van een Antwerpse muzikantenfamilie », in Bulletin des Musées royaux d'Art et d'Histoire, Bruxelles, T.LCCCII, Bruxelles, 2011, pp.227-237.

Media
Images: 
Tromba marina Laurentius Tobi 1740
Onderaan inscriptie op hals
Tromba marina Laurentius Tobi
Tromba marina Laurentius Tobi