PrintMail this page

Saxklarinet van Valentin Bender

aërofoon

In 1832 vroeg de koning van het nog zeer jonge België, Leopold de 1ste, aan een muzikant van Duitse oorsprong luisterend naar de naam [Jean-]Valentin Bender (1801-1873) om een militair elite ensemble samen te stellen. Dit groepje muzikanten werd ook 'Musique particulière du roi' genoemd en werd vooral ingezet als extra's bij de bereden escorte van de vorst. Bender stond aan het hoofd van de Musique du 1er Régiment de Guides dat georganiseerd is als een harmonie, met koperblazers, houtblazers en percussie. De klarinet is de ster van het ensemble en neemt dus de meeste melodieën voor haar rekening, uiteraard vervult de chef deze glansrol.

Tijdens een groot festival van militaire harmonieën op 26 september 1833 dat georganiseerd werd op het Koningsplein (waar vandaag het mim gevestigd is), betovert Bender, koning van de klarinettisten, het publiek met weergaloze solo's. Stel je voor: een enorm houten podium voor de kerk van Sint-Jacob-op-de-Koudenberg met niet minder dan 430 militaire muzikanten onder leiding van de energieke dirigent François-Joseph Fétis (1784-1871). Deze man was ook de eerste directeur van het Brusselse conservatorium, én de eigenaar van een collectie muziekinstrumenten die mede aan de basis ligt van ons museum. Duizenden toeschouwers waaronder de koning en de koningin wonen dit monsterconcert bij.

De dag na dit grandioze festival, op 27 september dus, worden er instrumenten afgeleverd bij de deelnemende muzikanten. Ze werden besteld door minister Charles Rogier, bij Charles-Joseph Sax (1790-1865). Valentin Bender krijgt een zeer mooie klarinet met het opschrift  'INSTRUMENT D'HONNEUR / Décerné / à / Mr V. BENDER / Par le / GOUVERNEMENT / BELGE'. Daarnaast is het instrument ook te identificeren dankzij het merk van de maker en de datum 1833.

De Koninklijke Muziekkapel van de Gidsen, die vandaag nog steeds internationaal geroemd wordt, vertrouwde dit, in het licht van de Belgische geschiedenis toch wel prestigieuze, instrument toe aan het mim. Hier kunnen de talrijke bezoekers van het museum haar bewonderen tijdens de maand waarin onze Nationale feestdag valt. Bovendien wordt ze in 2019 opgenomen in de permanente expo, in het historisch parcours 'Westerse Kunstmuziek'.

We vermelden ook graag dat het mim nog een ander instrument dat toebehoorde aan Valentin Bender bewaart: zijn kleine klarinet in Es, van de Franse bouwer François Lefèvre (inv. 0173 ; details op www.carmentis.be).

Bender was ook de eerste arrangeur van het Belgische volkslied, de Brabançonne, en componeerde nog andere werken, waaronder de beroemde Mars van de 1e Gidsen. Hij was ook leraar van ene Adolphe Sax.

Géry Dumoulin

 

 

Bibliografie

F. Pieters, De Koninklijke Muziekkapel van de Gidsen, Honderd jaar geluidsdragers, Brussel, De Vrienden van de Koninklijke Muziekkapel van de Gidsen, 2003.

F. Pieters, Van trompetsignaal tot muziekkapel. Anderhalve eeuw militaire muziek in België, Kortrijk, Muziekcentrum, 1981.

De la musique particulière du Roi au grand orchestre d'harmonie des Guides, 1832-1982, Brussel, Drukkerij van het Leger, s.d.In 1832 vroeg de koning van het nog zeer jonge België, Leopold de 1ste, aan een muzikant van Duitse oorsprong luisterend naar de naam [Jean-]Valentin Bender (1801-1873) om een militair elite ensemble samen te stellen. Dit groepje muzikanten werd ook 'Musique particulière du roi' genoemd en werd vooral ingezet als extra's bij de bereden escorte van de vorst. Bender stond aan het hoofd van de Musique du 1er Régiment de Guides dat georganiseerd is als een harmonie, met koperblazers, houtblazers en percussie. De klarinet is de ster van het ensemble en neemt dus de meeste melodieën voor haar rekening, uiteraard vervult de chef deze glansrol.

 

Tijdens een groot festival van militaire harmonieën op 26 september 1833 dat georganiseerd werd op het Koningsplein (waar vandaag het mim gevestigd is), betovert Bender, koning van de klarinettisten, het publiek met weergaloze solo's. Stel je voor: een enorm houten podium voor de kerk van Sint-Jacob-op-de-Koudenberg met niet minder dan 430 militaire muzikanten onder leiding van de energieke dirigent François-Joseph Fétis (1784-1871). Deze man was ook de eerste directeur van het Brusselse conservatorium, én de eigenaar van een collectie muziekinstrumenten die mede aan de basis ligt van ons museum. Duizenden toeschouwers waaronder de koning en de koningin wonen dit monsterconcert bij.

De dag na dit grandioze festival, op 27 september dus, worden er instrumenten afgeleverd bij de deelnemende muzikanten. Ze werden besteld door minister Charles Rogier, bij Charles-Joseph Sax (1790-1865). Valentin Bender krijgt een zeer mooie klarinet met het opschrift  'INSTRUMENT D'HONNEUR / Décerné / à / Mr V. BENDER / Par le / GOUVERNEMENT / BELGE'. Daarnaast is het instrument ook te identificeren dankzij het merk van de maker en de datum 1833.

De Koninklijke Muziekkapel van de Gidsen, die vandaag nog steeds internationaal geroemd wordt, vertrouwde dit, in het licht van de Belgische geschiedenis toch wel prestigieuze, instrument toe aan het mim. Hier kunnen de talrijke bezoekers van het museum haar bewonderen tijdens de maand waarin onze Nationale feestdag valt. Bovendien wordt ze in 2019 opgenomen in de permanente expo, in het historisch parcours 'Westerse Kunstmuziek'.

We vermelden ook graag dat het mim nog een ander instrument dat toebehoorde aan Valentin Bender bewaart: zijn kleine klarinet in Es, van de Franse bouwer François Lefèvre (inv. 0173 ; details op www.carmentis.be).

Bender was ook de eerste arrangeur van het Belgische volkslied, de Brabançonne, en componeerde nog andere werken, waaronder de beroemde Mars van de 1e Gidsen. Hij was ook leraar van ene Adolphe Sax.

Géry Dumoulin

vertaling Annelien Verbeeck

Bibliografie

F. Pieters, De Koninklijke Muziekkapel van de Gidsen, Honderd jaar geluidsdragers, Brussel, De Vrienden van de Koninklijke Muziekkapel van de Gidsen, 2003.

F. Pieters, Van trompetsignaal tot muziekkapel. Anderhalve eeuw militaire muziek in België, Kortrijk, Muziekcentrum, 1981.

De la musique particulière du Roi au grand orchestre d'harmonie des Guides, 1832-1982, Brussel, Drukkerij van het Leger, s.d.

 

Media
Images: 
Klarinet in Bes, Ch-J Sax, Brussel, 1833, inv. D2017.001, © mim, S. Egan
detail van de beker, © mim, S. Egan
instrument in het originele kistje © mim, S. Egan
Charles Baugniet, Valentin Bender, lithografie, 1841. inv. MIMICO2014.017.
Joseph Schubert, Charles-Joseph Sax, lithografie, 1844, inv. MIMICO IV.2.
de Gidsen, olv Y. Segers, Brussel, 2012, © BE Defensie / DG COM, foto D. Orban
External Video
See video