PrintMail this page

dixtuor Sir

chordofoon

Het 'dixtuor Sir' bestaat uit zes strijkinstrumenten die ontworpen werden door de Franse vioolbouwer Léo Sir (1883 - 1915). Zijn doel was om de traditionele vioolfamilie (viool, altviool, cello, contrabas) aan te vullen en een dubbel kwintet of dixtuor te vormen waarvan de instrumenten alle van maat verschillen.

Léo Sir vatte zijn onderzoek aan in het begin van de 20e eeuw. De zes instrumenten die hij uitvond zijn van klein naar groot:

De sursoprano: een kleine viool, een kwart hoger gestemd dan een gewone viool;
De mezzo-soprano: gestemd zoals een viool, maar iets groter, ten gunste van het lage register;
De haute-contre: gestemd zoals een altviool, maar bespeeld zoals een cello, met behulp van een staartpin ;
De ténor: een kwint hoger gestemd dan een cello, eveneens bespeeld op een pin;
De baryton: gestemd zoals de 'ténor', mais iets groter ten gunste van het lage register;
De sousbasse: een kwart lager gestemd dan de cello, maar bespeeld met dezelfde vingergrepen.

Het eerste volledige dixtuor werd in 1908 voltooid. In 1914 werd het merk 'Double Quintette ou Dixtuor à Cordes "Leo Sir" formé de l'ancien Quatuor et du Sextuor Léo Sir' gedeponeerd te Rennes. In 1915 overleed Léo Sir echter als gevolg van een nierontsteking. Zijn vader Léon Sir (1855 - 1927), die ook vioolbouwer was, trachtte het werk van zijn zoon bekendheid te geven.

In de jaren 1920-1930 genoot het 'dixtuor Sir' enige roem. Darius Milhaud (1892 - 1974) en Arthur Honegger (1892 - 1955) componeerden respectievelijk een Symphonie de chambre en een Hymne voor het nieuwe instrumentale ensemble. Deze composities werden uitgegeven onder de vorm van bewerkingen voor 'klassieke' instrumenten, maar de oorspronkelijke versies voor 'dixtuor Sir' raakten in de vergetelheid. 

Darius Milhaud, Quatrième symphonie de chambre op. 74, dixtuorversie, incipit. De autografe partituur wordt bewaard in de bibliotheek van het mim. We tonen hier het incipit met de welwillende toestemming van Nadine Milhaud.

Anne-Emmanuelle Ceulemans

Media
Images: 
Volledig dixtuor uit E. HYARD, Instrumentation et orchestration, Parijs, 1922
Dixtuor van het mim: sur-&mezzo-soprano, haute-contre, ténor, baryton, soubasse
Darius Milhaud,  incipit quatrième symphonie de chambre op. 74, dixtuorversie.