PrintMail this page

bandoneon

aërofoon

De bandoneon behoort tot de familie van de accordeons. Maar anders dan bij de algemener bekende 'chromatische' en 'diatonische' accordeons heeft de bandoneon aan zijn linkerkant geen akkoordknoppen of -toetsen. De knoppen van een bandoneon bedienen, net als bij de concertina, aparte noten. Akkoorden maakt de speler zelf met knoppencombinaties. Bandoneons onderscheiden zich verder door hun opvallend lange blaasbalg en hun nagenoeg vierkante zijden met vaak afgevlakte hoeken.

De bandoneon is genoemd naar zijn ontwerper Heinrich Band (1821-1860). Band was een muziekhandelaar en -leraar in Krefeld, een stad in de Duitse deelstaat Noord-Rijnland-Westfalen. In de jaren 1840 experimenteerde hij met verbeteringen aan de Duitse Konzertina, waarbij hij onder meer de toonomvang gevoelig uitbreidde. Hij noemde zijn ontwerp bandonion. De bandoneon werd al gauw een geliefd volksinstrument in heel Duitsland, maar in de loop van de vorige eeuw moest hij terrein prijsgeven aan het accordeon, dat makkelijker te bespelen is.

Ondertussen hadden Europese zeelui en inwijkelingen de bandoneon meegenomen naar Zuid-Amerika. Het instrument vond een nieuwe thuis in de havenkroegen van Buenos Aires (Argentinië) en Montevideo (Uruguay). Daar werd even voor 1900 de tango geboren, en de bandoneon werd het meest kenmerkende instrument van het tango-orkest, de orquesta típica.

Dit exemplaar van het merk AA komt uit de beroemde fabriek van Alfred Arnold in Carlsfeld, een dorpje in het Duitse Ertsgebergte in de deelstaat Sachsen, op enkele kilometers van de Tsjechische grens. Alfred Arnold (1877-1933) stichtte de fabriek in 1911, samen met zijn broer Ernst Paul. Hun vader Ernst Louis had sinds 1864 ook al een accordeonfabriek, die na zijn dood in 1910 geleid werd door weer een andere broer, Ernst Hermann. Uit de fabriek van Alfred Arnold vertrokken alles bij elkaar zo'n dertigduizend bandoneons naar Argentinië en Uruguay. De productie stopte in 1948, toen de fabriek werd onteigend door de Oost-Duitse overheid.

Afgaand op het serienummer werd deze bandoneon hoogstwaarschijnlijk gemaakt in 1929. Aan de linkerzijde heeft hij 33 knoppen, waarvan 31 wisseltonig en 2 gelijktonig. Aan de rechterzijde zijn er 28 wisseltonige en 10 gelijktonige knoppen. 'Wisseltonig' (of 'bisonoor') betekent dat je met één knop twee verschillende tonen kunt vormen, door de balg in te duwen of uit te trekken. Bij gelijktonige (of 'unisonore') knoppen maakt duwen of trekken geen verschil. Dit exemplaar is van het topmodel Premier, met de beste tongen van het hele AA-gamma.

Dit instrument komt uit de nalatenschap van de bandoneonvirtuoos Alfredo Marcucci (Buenos Aires, 1929 - Hasselt, 12 juni 2010). Het was zijn favoriete instrument in zijn laatste levensjaren. Alfredo kreeg zijn eerste lessen van zijn oom Carlos Marcucci in zijn geboortestad. Zijn talent werd al gauw opgemerkt. In de jaren 1950 toerde hij de wereld rond als bandoneonist in befaamde Argentijnse tango-orkesten. Daarna ook vijftien jaar als arrangeur en muzikant bij de wereldberoemde Zuid-Amerikaanse folkloregroep Los Paraguayos, die België als thuisbasis hadden. En zo kwam Alfredo Marcucci terecht in Antwerpen. In 1976 hield hij de lange perioden van uithuizigheid voor bekeken. Hij hing zijn bandoneon aan de wilgen, en verdiende voortaan de kost als conciërge van een lampenfabriek. Enkele jaren later, in 1982, kwam de Argentijnse zanger-gitarist Juan Masondo, die in het Leuvense woonde, hem op het spoor. Masondo had al een Argentijns duo met zanger-gitarist Dirk Van Esbroeck (1946-2007), die zijn jeugd in Argentinië had doorgebracht. Zij wisten Alfredo over te halen weer muziek te gaan spelen, en zo ontstond het ensemble Tango al Sur, dat in de loop der jaren uitgroeide tot een sextet. Alfredo Marcucci zou later ook nog het mooie weer maken in ensembles als Veritango, waarmee hij succes bleef oogsten tot kort voor zijn overlijden.

De favoriete bandoneon van deze uitzonderlijke artiest werd door de Argentijnse staat aangekocht van de familie. De Ambassade schonk het, naar aanleiding van de tweehonderdste verjaardag van de Argentijnse onafhankelijkheid, op 10 december 2010 aan het mim.

Media
Images: 
bandoneon
bandoneon
Alfredo Marcucci, copyright Dree Peremans / Uitgeverij EPO
Alfredo Marcucci, copyright Rainer Scheu
External Video
See video